E-ticaretin Gölgesindeki Dev Lojistik Sorun: İade Ekonomisi Üretim Maliyetini Katlıyor
Günümüzün dijitalleşen dünyasında, tek bir tıkla alışveriş yapmanın ve beğenilmeyen ürünü kolayca iade etmenin konforu, pek çok işletme ve gezegenimiz için ciddi bir yük oluşturuyor. İade ekonomisi, hızla büyüyen bir olgu olarak karşımıza çıkarken, bu süreçlerin ardındaki karmaşık lojistik operasyonlar ve çevresel etkiler, uzmanlar tarafından mercek altına alındı. Yaşar Üniversitesi Lojistik Yönetimi Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Melisa Özbiltekin Pala, bu büyüyen sorunun hem ekonomik hem de ekolojik boyutlarını değerlendirdi.
Görünüşte Basit Bir Süreç, Gerçekte Ağır Bir Maliyet Kalemi
Dr. Pala’nın vurguladığı çarpıcı gerçeklerden biri, birçok durumda bir giyim ürününün iade sürecinin, o ürünün tek birim üretim maliyetinden daha yüksek bir operasyonel yük getirebilmesi. Bu durum, işletmeleri maliyetleri düşürmek adına, iade edilen ürünleri yeniden satışa sunmak yerine imha etme gibi radikal kararlar almaya itebiliyor. Bu durum, hem kaynak israfına yol açıyor hem de çevresel sorunları derinleştiriyor.
Tersine Lojistik: E-ticaretin Çözülmesi Gereken En Karmaşık Problemi
Çevrim içi alışverişin hayatımızın merkezine oturmasıyla birlikte, tüketiciler için sağlanan iade kolaylığı, lojistik sektörü için devasa bir meydan okumaya dönüştü. Özellikle giyim sektöründe gözlenen yüksek iade oranları, “Tersine Lojistik” kavramını ön plana çıkardı. Dr. Melisa Özbiltekin Pala, masum görünen bir iade işleminin bile, ürünün üretim maliyetini aşan operasyonel yükler ve önemli bir karbon ayak izi yaratarak ciddi çevresel sorunlara yol açabileceği konusunda uyarılarda bulundu. Bu süreçlerin etkin bir şekilde yönetilmesinin hayati önem taşıdığını belirtti.
Tek Bir İadenin Ardındaki Çok Katmanlı Lojistik Yolculuk
Bir ürünün müşteriden alınıp depoya geri dönmesi, basit bir taşıma işleminden çok daha fazlasını ifade ediyor. Dr. Pala, bu sürecin toplama, taşıma, titiz bir kalite kontrol, yeniden paketleme ve nihayetinde yeniden stoklama gibi birden fazla aşamayı içerdiğini aktardı. Bu çok katmanlı operasyonun maliyet boyutunu şu sözlerle özetledi: “Örneğin, bir kazağın üretim aşaması, genellikle ölçek ekonomileri sayesinde daha düşük maliyetliyken; iade edilen bir ürün için yürütülen adımlar, tekil bazda çok daha maliyetli hale geliyor. Bu durum, bazı işletmelerin iade edilen ürünleri tekrar satışa sunmak yerine imha etmeyi tercih etmesine neden olabiliyor.”
Görünmeyen Karbon Yükü: “Uyar mı? Gönderirim” Mantığının Çevresel Bedeli
Tüketicilerin iade taleplerinde en sık karşılaşılan gerekçe olan “beden uyuşmazlığı”, kontrolsüz bir şekilde yönetildiğinde ciddi bir çevre kirliliğine neden oluyor. Dr. Pala, tüketicinin “uymazsa geri gönderirim” rahatlığının arkasında yatan görünmeyen karbon ayak izini şu şekilde açıkladı: “Bir ürün, kargo aracılığıyla önce toplama merkezlerine, ardından ayrıştırma ve kalite kontrol birimlerine taşınıyor, yeniden paketleniyor ve stoklanıyor. Son olarak da başka bir sevkiyata hazırlanıyor. Özellikle moda perakendeciliğinde, bir ürünün iade süreci boyunca oluşan karbon salınımı, ilk sevkiyat sürecindeki emisyonu aşabiliyor ve sektörde küresel bir ekolojik yüke sebep oluyor. Tüketicinin gayet normal gördüğü bu ‘uymazsa geri gönder’ kararı, aslında arka planda ciddi bir çevresel maliyet yaratıyor ve iade ekonomisi süreçlerinin sürdürülebilirlik açısından yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kılıyor.”
Çözüm: Stratejik İyileştirme ve Sürdürülebilirlik Odaklı Yaklaşımlar
Dr. Pala, bu karmaşık sorunun çözümünün ancak stratejik iyileştirmelerle mümkün olacağını vurguladı. “Tersine lojistik süreçleri dikkatli ve planlı bir şekilde uygulandığında; taşıma planlamasının optimize edilmesi, enerji verimliliğinin artırılması ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesiyle riskler önemli ölçüde minimize edilebilmektedir. Doğru yönetilen tersine lojistik uygulamaları, hem operasyonel verimliliği yükseltmekte hem de şirketlerin sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumunu sağlamaktadır.” sözleriyle çözüm önerilerini sıraladı.
