Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesine bağlı köylerinde yıllardır dilden dile dolaşan, hüzünlü bir aşk hikayesini anlatan ‘Al Fadimem’ türküsünün ardındaki gerçekler, titiz bir çalışma ile gün yüzüne çıkarıldı. Bu değerli halk müziği mirasının kökenlerine inen proje, türkülerin zaman içindeki değişimini de gözler önüne seriyor.
TÜBİTAK Destekli Proje: Sözden Ezgiye Bir Yolculuk
İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında, 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir tarafından hazırlanan ‘Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği’ isimli proje, TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında büyük ilgi gördü. Proje, ‘Al Fadimem’ türküsünün gerçek hikayesini ve ilk sözlerini birinci elden kaynaklarla derleyerek halk kültürünün önemli bir parçasını koruma altına almayı hedefliyor.
Halk Kültüründe Söz ve Anlam Değişimleri: Al Fadimem Örneği
Araştırmanın temel amacı, halk kültürünün taşıyıcılarından olan türkülerde zamanla meydana gelen söz ve anlam kaymalarını belgelemekti. Bu doğrultuda, ‘Al Fadimem’ türküsünün kahramanları Fadime Bostan ve Efe Kadir ile aynı dönemde yaşamış akrabaları ve komşularıyla yapılan derinlemesine görüşmeler, projenin en önemli dayanak noktalarını oluşturdu. Bu tanıklıklar, türkünün ilk ve doğru sözlerine ulaşmada kilit rol oynadı.
Bir Sevdanın Türküye Dönüşen Acı Öyküsü
Elde edilen bilgilere göre, türkünün kahramanı Efe Kadir, yetim ve maddi durumu yetersiz olduğu için sevdiği Fadime ile evlenemeyeceğini anlar. Bunun üzerine Fadime’yi kaçırma kararı alır. Fadime de gönüllü olarak bu kaçışa razı olur. Ancak o dönemde resmi kayıtların yetersizliği nedeniyle Fadime’nin yaşı, gerçekte büyük olmasına rağmen resmiyette küçük görünür. Ailesinin şikayeti üzerine Efe Kadir tutuklanarak cezaevine gönderilir. Bu ayrılığa dayanamayan Fadime ise ailesi tarafından başka biriyle evlendirilir. Efe Kadir’in cezaevinde yaşadığı derin üzüntü ve hasret, onun bestelediği türkülere yansır. İşte o acı dolu duyguların bir ifadesi de dillere destan ‘Al Fadimem’ türküsüdür.
40 Yıllık Ses Kaydı Tarihi Bir Kaynak Oldu
Projenin en çarpıcı bulgularından biri, Efe Kadir’in kendi sesinden yaklaşık 40 yıl önce kaydedilmiş bir kasetin ortaya çıkarılması oldu. 1985 yılında Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin talebi üzerine yapılan bu kayıt, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını bizzat seslendirdiğini ortaya koyuyor. Ali Kalkan, Veli Kilci ve aile bireyleri tarafından özenle saklanan bu ses kaydı, ‘Al Fadimem’ türküsünün ilk ve orijinal sözlerine ulaşmada paha biçilmez birincil kaynak niteliği taşıyor. Saha çalışmaları ve bu tarihi ses kaydı sayesinde, günümüzde bilinen sözlerden farklı ve daha önce kayıt altına alınmamış kıtalar da gün ışığına çıkarıldı. Böylece, ‘Al Fadimem’ türküsünün kuşaklar boyunca nasıl bir değişim geçirdiği somut delillerle kanıtlanmış oldu.
